سيد علي اكبر قرشي

144

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

« باطن » خلاف ظاهر و خفّى « بطنان » جمع بطن است و نيز به معنى وسط شى ء آيد چنان كه در استسقاء فرموده : « اللهم انشر علينا غيثك . . . تروى بها القيعان و تسيل البطنان » خ 143 ، 200 خدايا باران خودت را بر ما گسترش ده تا با آن بيابانها را سيراب و آب دره‌ها را جارى فرمائى . بعث : بر انگيختن . ناگفته نماند معنى اين كلمه با اختلاف موارد فرق مىكند معنى مشهور آن در « نهج » بعثت انبياء و گاهى بعث در روز قيامت است . « انّ الله بعث محمدا صلى الله عليه و آله و سلم نذيرا للعالمين و امينا على التنزيل » خ 12 ، 68 و در رابطه با قيامت فرموده : « عباد مخلوقون اقتدارا و مربوبون اقتسارا . . . و كائنون رفاتا و مبعوثون افرادا . . . » خ 83 ، 109 ابتعاث نيز به معنى بر انگيختن است « بعيث » بر انگيخته شده در دعا به مقام رسالت فرموده : « فهو شهيدك يوم الدين و بعيثك بالحق و رسولك الى الخلق . . . اكرم لديك منزلته و اتمم له نوره و اجزه من ابتعاثك له مقبول الشهادة . . . » خ 72 ، 101 اين كلمه با مشتقاتش جمعا سى و نه بار در « نهج » يافته است . بعثر : باز شدن . آشكار شدن « فكيف بكم لو تناهت بكم الامور و بعثرت القبور . هنالك تبلو كلّ نفس ما اسلفت و ردّوا الى الله مولاهم الحق و ضلّ عنهم ما كانوا يفترون » خ 226 ، 349 ، ظاهرا منظور روئيدن بدنها و آشكار شدن آنهاست چنان كه در قاموس قران مشروحا گفته‌ام ، اين كلمه فقط يك بار در « نهج » يافته است . بعد : ( بفتح اول ) پس مقابل قبل . دربارهء آدم عليه السلام فرموده : « فاهبطه بعد التوبة ليعمر ارضه بنسله » خ 91 ، 133 بعد : ( بضمّ اوّل ) دورى . « بعيد » : دور « إبعاد » دور كردن ، به معنى نفرين و لعنت نيز آيد . « مباعده » : دور كردن ، متعدى است . « تباعد » : دور شدن . « استبعاد » بعيد كردن و بعيد حساب كردن . « مباعد » : دور كننده ، ناگفته نماند : در « نهج » جمع بعيد ابعاد آمده است چنان كه دربارهء اموات فرموده : « جميع و هم آحاد و جيرة و هم ابعاد » خ 111 ، 166 آنها مجتمع اند ولى تنها تنها ، همسايه‌اند ولى بعيد از هم . « فان الموت هادم لذّاتكم و مكدّر شهواتكم و مباعد طيّاتكم » خ 230 ، 351 مرگ